Od 1991 roku, zainteresowania naukowe dotyczyły głównie badań nad czynnikami ryzyka porodu przedwczesnego oraz hipotrofii płodu ze szczególnym uwzględnieniem wpływu tzw. czynników środowiskowych. Zagadnienie to, ze względu na swą złożoność i możliwości podjęcia efektywnych działań prewencyjnych stało się przedmiotem mego zainteresowania na wiele lat. Punktem wyjścia tych badań stało się założenie, iż konieczne jest uzyskanie jak największej ilości informacji o możliwych czynnikach ryzyka dwóch niezwykle ważnych patologii ciąży: porodu przedwczesnego i hipotrofii płodu. Jako pierwsze do analizy wybrałem zagadnienie hipotrofii płodu ze względu na skąpe dane na ten temat w polskim piśmiennictwie oraz brak badań na dużych populacjach z uwzględnieniem nowoczesnych metod epidemiologicznych. Głównym przedmiotem badania było porównanie grupy matek dzieci hipotroficznych oraz matek dzieci eutroficznych urodzonych o czasie (badanie typu: case-control study). Zebrane dane oraz ich analizę i wyniki przedstawiłem w swojej pracy doktorskiej w 1995 roku pt. ”Wpływ wybranych czynników środowiskowych na występowanie hipotrofii płodu” (praca wyróżniona). Promotorem pracy była prof. dr hab. med. Neonila Szeszenia-Dąbrowska, kierownik Zakładu Epidemiologii Środowiskowej w Instytucie Medycyny Pracy w Łodzi. Wyniki dalszych pogłębionych analiz materiału zebranego w trakcie badań opublikowałem w Ginekologii Polskiej (Ginekologia Polska 1996,67:78-81), Przeglądzie Epidemiologicznym (Przeglądzie Epidemiologicznym 1996,50:309-313), Medycynie Pracy (Medycyna Pracy 1995,46:433-442, Medycyna Pracy 1995,46:443-447) oraz w Central European Journal of Public Health (Central European Journal of Public Health 1996,3:192-196). Zwróciłem w nich uwagę na rolę takich czynników ryzyka jak: palenie tytoniu przez kobiety ciężarne, samotne macierzyństwo, cechy konstytucjonalne (wiek powyżej 30 lat, niski wzrost matki) oraz miejsce zamieszkania (Łódź na tle innych miast regionu). Po raz pierwszy określono wartości wskaźników ryzyka (OR= odds ratio) pozwalające na ilościową ocenę zagrożenia dla przebiegu ciąży związanego z poszczególnymi czynnikami ryzyka. W trakcie analizy danych postawiony został problem konieczności dokonania wieloczynnikowej analizy uwzględnianych zmiennych. We współpracy z dr Wojciechem Hanke, Wiesławem Szymczakiem oraz mgr Wojciechem Sobalą została adoptowana w tym celu powszechnie stosowana na świecie metoda regresji logistycznej, umożliwiająca statystyczną ocenę istotności poszczególnych czynników ryzyka z uwzględnieniem (wykluczeniem) roli czynników zakłócających. Od tego czasu metoda ta jest rutynowo stosowana w analizach statystycznych, w których zmienną wynikową jest występowanie wcześniactwa lub hipotrofii płodu. Badania prowadzone na podstawie materiału jednego ośrodka dają możliwość identyfikacji większości czynników ryzyka. Jednak z powodu nie reprezentatywności populacji poddanych analizie nie pozwalają one na wiarygodne oszacowanie częstości występowania tych czynników oraz na ocenę tzw. frakcji przypisanej, czyli informującej o ile zmniejszyłoby się natężenie danej patologii, gdyby możliwa była całkowita eliminacja danego czynnika (IV World Congress of Perinatal Medicine. April 18-22, 1999, Buenos Aires, Argentina). Z tego względu, w 1996 roku zostało podjęte badanie na reprezentatywnej, losowej próbie kobiet rodzących na terenie całego regionu łódzkiego. Badanie to objęło 2080 rodzących we wszystkich 26 oddziałach położniczo-ginekologicznych na terenie województw: łódzkiego, sieradzkiego, skierniewickiego i piotrkowskiego. W ramach programu PHARE konsultowano koncepcję i metodykę badania z epidemiologami z Belgii i Wielkiej Brytanii. Celem tej pracy była identyfikacja czynników ryzyka porodu przedwczesnego i hipotrofii płodu z uwzględnieniem wpływu zanieczyszczenia środowiska, warunków życia i wykonywanej pracy, narażenia na dym tytoniowy oraz czynników medycznych i socjoekonomicznych oraz uzyskanie odpowiedzi na pytanie czy różnice w częstości występowania czynników ryzyka mogą wyjaśnić obserwowane zróżnicowanie w częstości występowania tych patologii na terenie regionu łódzkiego. Opracowano model obiektywnej oceny zagrożeń ciąży w skali populacyjnej (badaniem objęto 2080 kobiet) przy zastosowaniu nowoczesnych metod epidemiologicznych i statystycznych. Uzyskane wyniki wykazały, że mieszkanki Łodzi charakteryzują się najwyższą częstością występowania takich czynników ryzyka nieprawidłowego przebiegu ciąży jak: palenie papierosów, samotne macierzyństwo, wiek powyżej 30 lat oraz wykonywanie podczas ciąży pracy wymagającej dużego wysiłku fizycznego. Wyniki opublikowano m.in: w International Journal of Obstetrics and Gynecology (International Journal of Obstetrics & Gynecology 1998,61:289-291), Medical Science Monitor (Medical Science Monitor 1998,4:505-512) i Human & Experimental Toxicology (Human & Experimental Toxicology 1999,18:265-271) oraz w American Journal of Industrial Medicine (American Journal of Industrial Medicine 1999,36:200-205). Wspólnie z prof. Marie Saurel-Cubizolles z Institut National de la Sante et de la Recherche Medicale (INSERM) w Paryżu opublikowałem artykuł nt. ryzyka porodu przedwczesnego w zależności od statusu zatrudnienia kobiet ciężarnych (zatrudniona, bezrobotna, niepracująca) (Hanke W, Saurel–Cubizolles M-J, Sobala W, Kalinka J: Employment status of pregnant women in Central Poland and the risk of preterm delivery and small-for-gestational-age infants. (European Journal of Public Health 2001,11,1:23–28). W badanym materiale stwierdzono ponadto stosunkowo niewielką, odwrotnie proporcjonalną zależność pomiędzy wielkością średnich stężeń tlenków azotu w powietrzu w miejscu zamieszkania (marker ekspozycji na zanieczyszczenia związane z ruchem samochodowym) a średnią masą urodzeniową noworodków. Wyniki tych analiz zostały przedstawione na sympozjum poświęconym wpływowi zanieczyszczeń środowiska na zdrowie dzieci (Legnica 1998) (Sympozjum "Zagrożenia środowiskowe w wieku rozwojowym dziecka". Legnica -czerwiec 1998:112-127), na konferencji w Krakowie (Unemployment during pregnancy – the unrecognised risk factor of preterm deliveries in the Lodz region. Proceedings of the Conference“ Challenges to Epidemiology in changing Europe”. Kraków, July 2 – 3, 1999:221–232. Praca wyróżniona: Poster of Distinction) oraz opublikowane w innych materiałach zjazdowych oraz monografii książkowej poświęconej temu zagadnieniu („Środowiskowe czynniki ryzyka porodu przedwczesnego i hipotrofii płodu. Badanie kobiet w regionie łódzkim”. Pod redakcją Wojciecha Hanke i Jarosława Kalinki. Instytut Medycyny Pracy, Łódź 1998:1-92). Wyniki projektu stanowiły podstawę do weryfikacji podejmowanych działań profilaktycznych i leczniczych mających na celu zmniejszenie odsetka wcześniactwa i hipotrofii płodu.